Rywalizacja w grupie: gdy dziecko chce być pierwsze

Dziecko, które chce wygrywać, uczy się czegoś ważnego: że jego starania mają znaczenie. Rolą dorosłych jest pomóc mu przeżyć zarówno wygraną, jak i przegraną.

Skąd u przedszkolaka potrzeba bycia pierwszym

Około trzeciego, czwartego roku życia dzieci zaczynają uważnie przyglądać się rówieśnikom. Kto szybciej biega, kto pierwszy założył buty. Porównywanie się pomaga im zrozumieć, co już potrafią, a nad czym jeszcze pracują.

Do tego dochodzi myślenie typowe dla tego wieku. Przedszkolak widzi świat głównie ze swojej perspektywy, więc „być pierwszym” oznacza dla niego po prostu „być ważnym”. Dziecko jeszcze nie umie spojrzeć na sytuację oczami kolegi, który stoi w kolejce za nim.

Dlaczego przegrana tak bardzo boli

Dla dorosłego przegrana w memory to drobiazg. Dla pięciolatka bywa to cios w poczucie, że jest dobry i lubiany. Dziecko często nie oddziela jeszcze wyniku gry od siebie samego, więc „przegrałem” brzmi w jego głowie jak „jestem gorszy”.

Stąd biorą się łzy, rzucanie pionkami albo nagłe „nie chcę się już bawić”. Za taką reakcją zwykle stoi złość pomieszana ze smutkiem. O tym, jak pomóc dziecku, gdy emocje są już bardzo silne, piszemy w artykule Jak wspierać emocje dziecka w trudnych momentach.

Jak reagować, gdy dziecko mówi „ja jestem najlepszy”

Pierwszy odruch to często poprawianie dziecka: „Nie przechwalaj się” albo „Inni też są dobrzy”. Takie zdania rzadko pomagają, bo dziecko słyszy w nich głównie to, że jego radość jest niemile widziana. Lepiej docenić wysiłek, a nie samo zwycięstwo: „Widziałam, jak się starałeś przy tej wieży”.

Po przegranej warto najpierw nazwać emocję, a dopiero potem rozmawiać o grze. Więcej o tym, dlaczego nazywanie uczuć tak dobrze działa, przeczytasz we wpisie Dlaczego warto rozmawiać z dzieckiem o emocjach?

Przykład z codziennego życia: Zosia przegrywa z tatą w grę planszową i zrzuca pionki ze stołu. Tata nie zaczyna od upomnienia. Mówi spokojnie: „Bardzo chciałaś wygrać i jest ci teraz przykro”. Zosia kiwa głową i jeszcze chwilę się dąsa. Po kilku minutach tata dodaje: „Mnie też jest czasem smutno, jak przegrywam. Zagramy jeszcze raz, czy wolisz poukładać klocki?”. Zosia wybiera rewanż. Tym razem przegrywa tata i mówi z uśmiechem: „Dobra gra, gratuluję”. Dziecko widzi na żywo, jak można przegrać i zostać w dobrym humorze.

Zabawy, w których wszyscy grają do jednej bramki

Dobrą przeciwwagą dla ciągłych wyścigów są zabawy, w których cała grupa ma wspólny cel. Na przykład budowanie jednej dużej budowli z klocków albo gry kooperacyjne, w których wszyscy razem wygrywają lub przegrywają z planszą.

W takich zabawach dziecko przeżywa radość z sukcesu, ale nikt nie musi być tym ostatnim. Uczy się też, że pomoc koledze przybliża do celu, zamiast od niego oddalać. W domu sprawdzi się to samo: wspólne sprzątanie zabawek „zanim skończy się piosenka” daje frajdę z wygranej bez przegranych.

Jak wygląda rywalizacja w przedszkolu u nas w grupie

W Niebieskiej Przystani grupy liczą najwyżej 14 dzieci, więc nauczyciele dobrze widzą, kto jak przeżywa wygraną i przegraną. Gdy przy zabawie robi się gorąco, pomagamy dzieciom nazwać emocje i znaleźć słowa zamiast popychania czy krzyku.

Kolejność w codziennych sytuacjach ustalamy tak, żeby każdy mógł czasem być pierwszy, na przykład przez dyżury albo losowanie. Dzięki temu „pierwszeństwo” przestaje być nagrodą, o którą trzeba walczyć. Dzieci szybko zauważają, że ich dzień też przyjdzie.

Co możesz zrobić już dziś?

• Chwal starania i pomysły dziecka, a nie tylko wynik
• Graj z dzieckiem w gry, w których czasem przegrywa przy Tobie
• Pokazuj, jak sam reagujesz na przegraną, na przykład mówiąc „dobra gra”
• Wprowadź w domu zabawy, w których cała rodzina ma wspólny cel